Archiwum kategorii: S

Szumsk (Šumskas)

Od 1618 roku była to posiadłość dworzan szumskich. Od nazwiska właścicieli miejscowość przybrała nazwę Szumsk. W 1696 r. właściciele ufundowali tu kościół św. Michała Archanioła i osadzili tu oo. dominikanów.

Do rozwoju miasteczka najbardziej przyczyniła się jego ostatnia właścicielka Elżbieta Komarowa. Po jej rządach w miasteczku został klasycystyczny zespół pałacowy i zabudowania dworskie: oficyna, lodownia, świren, stodoła, stajnia, obory, kuźnia i młyn wodny. Za pałacykiem rozciąga się park z XVIII-XIX wieków.

Nad Szumskiem górują trzy krzyże na wzór Wileńskich.

 

Stefania Romer (1926-2012) – ród Romerów

W I Rzeczypospolitej Romerowie zajmowali wiele zaszczytnych urzędów cywilnych i wojskowych, np. Mateusz Romer, generał artylerii, brał udział w wyprawach wojennych Jana III Sobieskiego.

W wieku XX Romerowie wspierali Polaków w działaniach niepodległościowych. Największą sławę zyskał Tadeusz Romer, dyplomata, ambasador RP w Tokio i Moskwie, minister spraw zagranicznych w rządzie Stanisława Mikołajczyka w latach 1943-44.

Na Litwie sztandarową postacią rodu Romerów jest Michał Romer, żołnierz Legionów, adiutant Piłsudskiego, który, po zajęciu Wilna przez wojska generała Lucjana Żeligowskiego w 1920 r., ostatecznie opowiedział się za Litwą. Michał Romer był prawnikiem, twórcą prawa konstytucyjnego na Litwie, rektorem uniwersytetu w Kownie. Dzisiaj jeden z wileńskich uniwersytetów nosi jego imię.

Michał Romer był rodzonym bratem babci zmarłej Stefanii. Pani Stefania wspominała: „Michała Romera nazywałam wujkiem, bo tak nazywali go moi rodzice, a on był z tego zadowolony, nie chciał być dziadkiem.

Stefania Romer urodziła się w 1926 r. w Bohdaniszkach na Kowieńszczyźnie. Początkowo naukę pobierała w Bobtach, dzisiejsze obrzeże Kowna, a po ukończeniu polskiego gimnazjum im. Adama Mickiewicza w Kownie, w 1946 roku, wstąpiła do Akademii Rolniczej na wydział agronomii. „Chciałam mieszkać i pracować na wsi, miasta nie lubiłam” – wspominała.

W 1955 roku Stefania Romer podjęła pracę jako wykładowca w wileńskim technikum rolniczym z polskim językiem nauczania, dzisiejszej Wileńskiej Szkole Technologii, Biznesu i Rolnictwa. Pracy wykładowcy poświęciła 26 lat, wychowała niejedno pokolenie litewskich Polaków, specjalistów rolnictwa.

Przez ostatnie kilkadziesiąt lat Stefania Romer mieszkała w podwileńskich Wojdatach, nieopodal szkoły, w której wykładała. Tu, w dwupokojowym mieszkaniu, nieraz odwiedzał ją jej krewny, prezydent Polski Bronisław Komorowski.

Przed kilku laty pani Stefania mówiła: „Wszyscy już pomarli, zostałam jedna z tej dużej kochającej się rodziny. Co dzień ich wspominam, myślę o nich z miłością i wdzięcznością, i modlę się za ich dusze”.

Płocieniska Szkoła Podstawowa (rejon wileński)

Opis historyczny:

Dokładnej daty założenia szkoły nie wiadomo, pierwsze dane znaleziono w archiwum z 1912 roku. Kupiono od gospodarza z Płocieniszek 2 ha ziemi i zbudowano szkołę. Jedna część budynku miała 2 izby klasowe i przestrzenny korytarz, druga natomiast mieszkanie dla nauczyciela: 2 pokoje i kuchnię.

Dane z archiwum: „1 czerwca 1923 rok była 1 klasa, 2 oddziały, 6 chłopców i 2 dziewczynki ……………… 1 października 1923 rok – szkoła publiczna, 2 klasy, 3 oddziały ……….. 1 grudnia 1923 rok 2 klasy, 3 oddziały – klasa 1 (1 i 3 oddział – 28 uczniów), klasa 2 (2 oddział – 19 uczniów), 29 chłopców i 18 dziewcząt.”

Od 1922 roku do 1955 roku była to szkoła początkowa. Podczas wojny (1939-1945) zajęć w szkole nie było. W 1940 roku była próba przekształcenia szkoły w szkołę z nauczaniem w języku litewskim. Uczniowie zbojkotowali i do tego nie doszło. (Z relacji starszego pana, byłego ucznia szkoły) W czerwcu 1944 roku w szkole mieścił się szpital polowy Armii Krajowej.

Pierwszymi nauczycielami byli: Gabriela Trzeciakówna, Jan Bartoszewicz. Po wojnie Jan Jastrzębski.

W 1955 roku przekształcono w Płocieniską Szkołę Siedmioletnią (poziom podstawowy).

Z powodu braku sal klasowych zlikwidowano mieszkanie nauczyciela. Pierwszym dyrektorem był Jan Chmielewski (do 1961 roku). W 1961 roku dyrektorem został Władysław Tomaszewski. Od 2002 do 2010 roku funkcję dyrektora pełnił Bogdan Monkiewicz.

W 1962 roku dobudowano z cegły 2 sale klasowe i korytarz.

Było dużo uczniów:

Np. w 1984/85 latach w szkole uczyło się ponad 120 uczniów. Więc praca w szkole odbywała się w dwie zmiany, a nawet trzy. Istniała też szkoła wieczorowa, dzięki której wielu młodych ludzi miało możność zdobyć średnie wykształcenie.

Szkoła była ostają polskości. Pielęgnowano tu kulturę polską, polskie tradycje narodowe. Pomimo fal rusyfikacji polskość w tej szkole nigdy nie przygasła.

Szkoła była ogniskiem kultury na wsi. Na większe ogólnoszkolne imprezy przychodziła młodzież i rodzice z okolicy.

Przez wszystkie lata trwania była to szkoła jednojęzyczna.

 

Jerzy Surwiło (1941-2009)

Jerzy Surwiło urodził się w 1941 r. w okupowanym przez Niemcy Wilnie. Ukończył Szkołę Średnią nr 19 (obecnie im. Władysława Syrokomli) w Wilnie, następnie w 1964 r. Wydział Filologii Polskiej Instytutu Pedagogicznego (obecnie Uniwersytet Pedagogiczny) w Wilnie.

Jerzy Surwiło, wilnianin z dziada pradziada, urodzony w 1941 roku. Skończył Wileńską Szkołę Średnią nr 19 (obecnie im. Władysława Syrokomli) w Wilnie, zaś w 1964 roku, po ukończeniu studiów polonistycznych, rozpoczął pracę w polskim dzienniku „Czerwony Sztandar” – dzisiejszym „Kurierze Wileńskim”. Przez ponad 30 lat był zastępcą redaktora naczelnego tego dziennika. Pracował też w piśmie „Gazeta Wileńska”, przez osiem lat był redaktorem Magazynu Kombatanckiego w polskiej rozgłośni w Wilnie „Radiu Znad Wilii”.

Był współzałożycielem Związku Polaków na Litwie (ZPL), prezesem Zarządu Miejskiego miasta Wilna ZPL, członkiem Społecznego Komitetu Opieki nad Starą Rossą i Cmentarzem Bernardyńskim, patronował budowie pomnika Adama Mickiewicza w Wilnie, przygotowywał akcję renowacji Muzeum Adama Mickiewicza, był inicjatorem upamiętnienia imienia Juliusza Słowackiego w Wilnie i na Wileńszczyźnie oraz w Warszawie.

Surwiło był także współzałożycielem Polskiej Sekcji Zesłańców przy Wileńskiej Wspólnocie Więźniów Politycznych i Zesłańców, organizacji kombatanckich – Klubu Polskich Weteranów Wojny na Litwie (żołnierzy Armii Krajowej), Dobroczynnego Stowarzyszenia Polskich Kombatantów na Litwie, Klubu „Wrzesień 39” w rejonie wileńskim.

Jest autorem blisko 20 książek, m.in. „Wileńskimi śladami Józefa Piłsudskiego”, „Spacerkiem z Marszałkiem po Żmudzi, Wilnie i Wileńszczyźnie. Zdarzenia, fakty, anegdoty”, „Zostali tu z nami na dobre i złe”, „Polska scena nad Wilią”, „To wszystko było, jest w Wilnie” i wielu innych.

Posiadał encyklopedyczną wiedzę o Wilnie. Wiedza ta była wykorzystywane do utrwalania polskich śladów na Litwie. Surwiło ustalał też nieznane jeszcze miejsca spoczynku polskich żołnierzy na terenie Wilna i Wileńszczyzny i upamiętniał je.

Surwiło był znany również jako zbieracz pamiątek historycznych, związanych z Wilnem. Ze swoich zbiorów oraz zbiorów rodzinnych przekazał bezinteresownie obrazy Józefa Piłsudskiego i Aleksandra Prystora dla Mieszkania-Muzeum Marszałka w Sulejówku. Materiały (zdjęcia, dokumenty i inne) dotyczące Ferdynanda Ruszczyca przekazał Muzeum Narodowemu w Warszawie. Wiele cennych pamiątek i materiałów Surwiło ofiarował też muzeom Henryka Sienkiewicza i Kazimiery Iłłakowiczówny w Poznaniu – a są to nieznane i mało znane zdjęcia, druki związane z tymi osobami.

Jego praca była zauważana i doceniana. Surwiło został odznaczony m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej, odznaką „Zasłużony dla Kultury Polskiej”, Złotym Medalem Opiekuna Miejsc Pamięci Narodowej, Złotą Odznaką Honorową za zasługi społecznego ruchu muzycznego.

Zmarł niespodziewanie 24 października 2009 r. z powodu rozległego wylewu krwi do mózgu. Pochowany na cmentarzu w Kalwarii Wileńskiej.

Gmina Sużany (Sužionių seniūnija)

Gmina Sużany jest jedną z najbardziej oddalonych od Wilna, aż o 40 kilometrów. Graniczy z rejonem święciańskim oraz malackim. Obszar gminy wynosi 15000 hektarów, jest zaludniony 2500 mieszkańcami ( w tym 80 % Polaków). 92 wsie, większe to Werusowo, Skirlany, Gryciuny. Przez teren płyną 4 rzeki, na terenie mieści się najdłuższe na Litwie jezioro – Oświe (Asveja), ciągnące się pasmem w 30 kilometrów.
W gminie działa zespół ludowy „Sużanianka”.

Jak i inne gminy w rejonie – gmina Sużany jest bogata swoją historią. Niegdyś właścicielami Sużan i ich okolic było kilka pokoleń Tyszkiewiczów, na terenie jest pałac Tyszkiewiczów. W końcu XVIII wieku w Sużanach został zbudowany kościół św. Feliksa Walezjusza, który do dziś zachował się bez zmian. W gminie sużańskiej narodził się pierwszy Polak XXI stulecia na Litwie.

W Sużańskim Ośrodku Kultury działa filia Muzeum Etnograficznego Wileńszczyzny. Na terenie gminy Sużany są cztery szkoły (między nimi jedna polsko-rosyjska szkoła średnia) przedszkole, Dom Kultury, biblioteki, sklepy.